W 75 rocznicę zbrodni

JOANNA NOWACZYK

20 października obchodzić będziemy 75. rocznicę rozstrzelania na rynku w Mosinie 15 obywateli Mosiny i okolic. Tamte tragiczne wydarzenia, pozostają wciąż w pamięci mieszkańców, bo dokonana wówczas zbrodnia dotknęła ich najbliższych – członków rodziny i sąsiadów.

 

„Tannenberg” – tak brzmiał kryptonim hitlerowskiej akcji, mającej na celu eksterminację warstwy przywódczej i inteligencji w całej Wielkopolsce. Masowych egzekucji dokonano według przygotowanych wcześniej list proskrypcyjnych Polaków uznanych z racji swojej przedwojennej działalności za szczególnie niebezpiecznych dla III Rzeszy. Wśród nich byli przedstawiciele duchowieństwa, politycy, ludzie kultury, nauki i sztuki, przedsiębiorcy, powstańcy wielkopolscy i śląscy itd. Od 1 września do 25 października 1939 r., w wyniku ponad 760 egzekucji, życie straciło ponad 20 tys. Polaków. W Mosinie rozstrzelani zostali: Stanisław Kozak, Piotr Bartkowiak, Stanisław Jaworski, Jan Frąckowiak, Alojzy Szymański, Stefan Królak, Franciszek Kołtoniak, Wiktor Matuszczak, Alojzy Kujath, Antoni Roszczak, Ludwik Baraniak, Józef Cierżniak, Wincenty Frankowski, Roman Gawron, Józef Lewandowski (wg. kolejności fotografii).

***
Mosina, 20 października 1939 r. Na rynku trwają przygotowania do egzekucji. Gdy do bóżnicy przywieziono Romana Gawrona – lekarza z Kórnika z wiadomością o przeprowadzonej tam wcześniej egzekucji – oni już wiedzieli. To ich ostatnie chwile życia. Strach, rozpacz, myśl o najbliższych, potrzeba pożegnania i słowa napisane na przypadkowych kartkach papieru…Te ostatnie listy, z których bije osobista tragedia i gorączkowe myśli o zbliżającym się końcu, wyniesione z bóżnicy ukradkiem, są dziś przejmującym świadectwem tamtej zbrodni. Znane są nam listy 3 rozstrzelanych w Mosinie: Piotra Bartkowiaka, Stanisława Jaworskiego i Stanisława Kozaka.

List pierwszy Stanisława Kozaka (fotokopie jego 2 listów, a także ich własne odpisy udostępnił Adam Podsiadły - historyk, badacz dziejów ziemi śremskiej, autor książki „Powiat śremski w latach okupacji hitlerowskiej 1939-1945”).

(1)

„Moja ostatnia wola!

Za wszystko co źle uczyniłem, łaskawie proszę mi przebaczyć. Proszę uściskać rodziców, braci i siostry oraz wszystkich krewnych i znajomych. Tobie Kochana Januś z dziećmi polecam Bogu i Jego … (słowo nieczytelne) święty, staraj się wychować nasze dzieci na dzielnych obywateli. Duszę moją polecam Tobie Kochana Janko.

Zwłoki zaś moje przenieś w chwili uspokojenia na cmentarz w Czaczu, ażebym wspólnie z moimi i Twoimi spoczywał na tej ziemi, która nas wydała. Widocznie Bóg tak chciał.

Her….(dalej nieczytelne) 207 zł

Losków 157 zł

Kolej…(słowo nieczytelne)

Staraj się jak możesz.

Uważam (?) że ziemię…(słowo nieczytelne) będziesz musiała sprzedać.

Ostatnie pożegnanie schowaj na pamiątkę

Dbaj o dzieci i moją duszę

 

20/X 1939  (-) S. Kozak”

 

Stanisław Kozak, mieszkaniec Mosiny, z zawodu budowniczy, zginął w wieku 33 lat.

 

List Piotra Bartkowiaka

 „Kochana Żono i Dzieci oraz Ojcze i Teściowo siostry i bracia!

Stoję w obliczu śmierci żegnam się z wami ostatni raz bo już się nie zobaczymy.

Módlcie się za mnie za szczęśliwą śmierć. Już was zostawię na wieki. Pracujcie byście mieli co jeść, a Bóg wam Dopomoże.

Żegnam się z wami wasz kochający

Ojciec

Bartkowiak Piotr

Grzybno

Pow. Śrem

Ginę śmiercią nie wiem za co. Mój Boże

Oddać na Budzyń

Ciesielski Czesław

Żegnam was wszystkich bo już się nie zobaczymy

Piotr”

Piotr Bartkowiak - powstaniec wielkopolski, uczestnik wojny obronnej 1939, zginął w wieku 40 lat.

List Stanisława Jaworskiego

 „Kochana Żono i Kochany …

Moje kilka słów, to może ostatnie niech Was Pan Jezus …ma w swojej opiece. Ja wa(am) Daj(e) moje ostatnie błogosławieństwo. Ciebie Droga Żono i tobie Kochane Dziatki nie zapominajcie o mnie… Pozdrówcie Marysie, Mieczka, Anielke, Józefa, Helenę Mieczkową, Franciszka, Adasia, Antosia i wszystkich krewnych niech o mojej duszy pamiętają…

Mosina 20/10 1939                                    Wasz Kochany Mąż i Ojciec”

 

Stanisław Jaworski – współzałożyciel Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Mosinie, powstaniec wielkopolski. W okresie międzywojennym, aktywny uczestnik działalności politycznej różnych organizacji w Mosinie. Zginął w wieku 53 lat.

 

Fotokopie listów w zbiorach Izby Muzealnej w Mosinie.

Komentarze
Treść komentarza:
Podpis:
Dodaj komentarz
Wyszukiwarka
Konkurs - 100-lecie GBS
Konkurs - 100-lecie GBS
Partnerzy
Bitwa pod Mokrą
Bitwa pod Mokrą