Sprawa mosińska w Mosinie

W Izbie Muzealnej w Mosinie trwa wystawa „Sprawa mosińska 1943. Mieszkańcy Mosiny podczas II wojny światowej, przygotowana przez Muzeum Martyrologiczne w Żabikowie przy współpracy Izby Muzealnej. Tę interesującą ekspozycję obejrzeć będzie można do końca stycznia 2015 r.

 

Podczas Dni Mosiny, w mosińskiej Izbie Muzealnej otwarta została interesująca wystawa zatytułowana „Sprawa mosińska 1943. Mieszkańcy Mosiny podczas II wojny światowej”., prezentowana wcześniej w Muzeum Martyrologii w Żabikowie. Ekspozycja oraz towarzysząca jej publikacja pt. „Sprawa mosińska 1943”, są wynikiem 3-letniej pracy pracowników Muzeum Renaty Wełniak i Jacka Nawrocka. Wykorzystane materiały pochodzą z Muzeum Martyrologicznego w Żabikowie, a także z Izby Muzealnej w Mosinie, Archiwum Państwowego w Poznaniu i Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi, Oddział Martyrologii Radogoszcz. Pomocy merytorycznej w przygotowaniu wystawy udzielili Józefa Roszak-Rosić – kierownik Izby Muzealnej w Mosinie oraz Jacek Szeszuła – mosiński regionalista. Równolegle z pracami nad wystawą, uczniowie Gimnazjum nr 2 w Mosinie pod kierunkiem nauczycielki historii Beaty Buchwald, realizowali projekt edukacyjny „Losy mosinian podczas II wojny światowej” odbywając lekcje muzealne w Muzeum w Żabikowie, spotkania ze świadkami czasu, odwiedzając miejsca pamięci Fort VII w Poznaniu i były niemiecki obóz Auschwitz-Birkenau…

Tzw. „sprawa mosińska” (niem. Sache Moschin), była największą akcją pacyfikacyjną w okupowanej przez Niemców Wielkopolsce i dotknęła wiele mosińskich rodzin. W dniu 28 grudniu 1942 r. aresztowano gońca apteki Kazimierza Kałana. Według meldunku komendanta miejscowego posterunku żandarmerii, przeprowadzona rewizja wykryła ukryty w jego domu wielki  magazyn  lekarstw, chemikaliów, artykułów  drogeryjnych,  aparaty  fotograficzne, części  radiowe,  motocyklowe,  książki  naukowe, sztandar  polskiej  organizacji  młodzieżowej  i  około  320  szkieł  laboratoryjnych. Aresztowany był jednym z mosińskich harcerzy – uczestniczył w konspiracyjnej działalności Związku Walki Zbrojnej. Niemcy, którzy łączyli działalność mosińskich konspiratorów ze sprawą Franciszka Witaszka, nazywali ich „Geheime Polnischen Sabotage Organisation”. W styczniu 1943 roku, w miesiąc po zatrzymaniu Kałana, aresztowano kolejnych mosiniaków – grupę ponad 120 mieszkańców. Oskarżeni Polacy zostali osadzeni w obozie Fort VII w Poznaniu i poddani brutalnemu śledztwu prowadzonemu przez poznańskie gestapo. O gwałtowności tortur świadczą ofiary. Już w kwietniu 1943 r. zginęli: Bachert Wojciech, Dolczewski Józef, Hemmerling Wawrzyn, Jankowski Stanisław, Jarmuszczak Stanisław, Kaczmarek Stanisław, Kałan Kazimierz, Kurkiewicz Bernard, Mikołajczakowa Maria.
Nie zachowały się dokumenty z rozprawy karnej przeciwko grupie mosińskiej. Z relacji świadków wynika, że do Fortu VII przyjechała komisja z Berlina, która tę grupę przesłuchiwała. W wyniku rozprawy, 60 mieszkańców z Mosiny i okolic za przynależność do organizacji sabotażowej zostało skazanych na karę śmierci, a część na dożywotnie więzienia.
W nocy z 17 /18 sierpnia 1943 r., z Fortu VII wywieziono więźniów pochodzących z okolic Mosiny. Pociąg z peronu 4a poznańskiego dworca odjechał w kierunku Wrocławia. Dalszy ich los jest do dziś nieznany. Kolejna fala aresztowań dotknęła mieszkańców miasta 9 i 10 września 1943 r. i trwała do końca tego miesiąca. Dotknęła ona zasadniczo rodziny zasądzonych i wywiezionych w sierpniu 1943 r. – około 225 osób. W sumie akcja pacyfikacyjna w ramach tzw. „sprawy mosińskiej” objęła ponad 500 osób…

W tematykę wystawy prezentowanej obecnie w Izbie Muzealnej w Mosinie, wprowadza dokumentacja fotograficzna i prasowa życia Mosiny w okresie międzywojennym. Zasadniczą część ekspozycji stanowią materiały dotyczące okresu II wojny światowej – życia codziennego mieszkańców w latach okupacji, a także represji, jakich dotknęli, z których najtragiczniejsze skutki przyniosła właśnie „sprawa mosińska”.

Zachęcam do obejrzenia tej ważnej i interesującej wystawy. Książkę „Sprawa mosińska” 1943 rok, autorstwa Jacka Nawrocika i Renaty Wełniak, można nabyć w Izbie Muzealnej w Mosinie.

 

JOANNA NOWACZYK

 

Fot.1) Mosina w czasie okupacji; Kazimierz Kałan - archiwum Izby Muzealnej w Mosinie. 2) Otwarcie wystawy – fot. Mosiński Ośrodek Kultury.

Wyszukiwarka
Mosina w 90-lecie Powstania
Mosina w 90-lecie Powstania
Partnerzy
Żołnierze wyklęci
Żołnierze wyklęci