Sache Moschin 1943 (4)

JACEK SZESZUŁA

 

W ostatnim odcinku, trzecim z kolei, opisałem kwestie związane z konspiracją w Mosinie i różnymi przejawami tej działalności. Konsekwencją tego były aresztowania w okresie styczeń – kwiecień 1943 r., brutalnie prowadzone śledztwa i kolejna fala masowych aresztowań w dniach 9 i 10 września 1943r. W tym odcinku o żandarmach mosińskich…

Ze względu na wagę i zakres, śledztwo w sprawie mosińskiej prowadziło Staatspolizeileitstelle (stanowisko dowodzenia policji państwowej) w Poznaniu, Wydział IV.D, którego kierownikiem był od 1942r. SS-Untersturmführer (podporucznik) Kriminalkomisar Schiffer, awansowany później do stopnia SS-Obersturmführer (porucznik). W wydziale tym, sprawami polskiego ruchu oporu (Polnische Wiederstandbewegung) zajmowali się: Zeiske Hans- Kriminal Oberassistent (starszy asystent kryminalny) z Osnabrück, który już od 12 września 1939r. przebywał na terenie Wielkopolski wraz z Einsatzgruppe VI pod dowództwem SS-Oberführera (pułkownik) Neumanna. W skład Einsatzgruppe VI wchodziło Einsatzkommando 14 pod dowództwem SS-Sturmbannführera (major) Flescha i Einsatzkommando 15-dowodzone przez SS-Sturmbannführera (major) Sommera. Zeiske służył w Einsatzkommando 15. Obydwa Einsatzkommanda były m. in. odpowiedzialne za przeprowadzanie publicznych egzekucji zakładników w wielkopolskich miastach, głównie w październiku i listopadzie1939r, w tym również w Mosinie. Zeiske prowadził też śledztwo w sprawie dr Witaszka, związanego z ruchem oporu w Poznaniu. Wraz z nim przyjechał do Poznania Wilhelm Scholl, SS-Oberscharführer, pochodzący z Koblencji, również żołnierz Einsatzkommando 15. Scholl pracował wraz z Zeiske w Wydziale IV.D pod kierownictwem Schiffera. O obydwu tych funkcjonariuszach będących śledczymi, wspominali niektórzy spośród aresztowanych w 1943r.mieszkańców Mosiny.

W „sprawie mosińskiej”, bardzo aktywnymi byli żandarmi z miejscowego posterunku, kierowanego przez Hermana Beukenbuscha. We wszystkich siedmiu aresztowaniach w roku1943 dotyczących tej sprawy, uczestniczyli: Hermann Beukenbusch, Otto Lauter, Karl Metzner, w sześciu- Bernhardt Marquard (jednocześnie zatrudniony na stanowisku inspektora miejskiego) oraz Hugo Mücke. Emil Rudolf Baer urodzony w Krosinku i znający doskonale mieszkańców-w trzech. Byli to wyróżniający się spośród innych, zaangażowani w sprawę funkcjonariusze mosińskiej żandarmerii. Koresponduje to z ich wielką aktywnością Zarządzenie Komendanta Żandarmerii przy Prezesie Okręgu Administracyjnego w Poznaniu, sygn. pisma 135/5/43 z dnia 4.03.1943r. (tłumaczenie z j. niemieckiego)

Zarządzenie Komendanta Żandarmerii nr.2

Dział spraw osobowych

1) Uznania

 a) Podoficerowie żandarmerii, wachmistrz żandarmerii Hermann Beukenbusch-posterunkowy, starsi wachmistrze żandarmerii: Otto Lauter, Hugo Mücke, Emil Baer, umożliwili dzięki niestrudzonej pracy i obserwacji prowadzonej miesiącami i wymagającej szczególnej staranności, ujawnienie niebezpiecznej polskiej tajnej organizacji. Organizacja ta, mająca swoją siedzibę w Mosinie, która w wyrafinowany sposób i przerażającym zakresie przeprowadzała akty sabotażu, zabójstwa i uśmiercanie bydła, została unieszkodliwiona w rezultacie postępowania śledczego, przeprowadzonego sprawnie i z dużą roztropnością oraz wytrwałością przez w/w funkcjonariuszy żandarmerii pod kierownictwem posterunkowego.

Podpisał dr Held”

uwierzytelnił…(podpis nieczytelny)

Warto zapoznać się ze stanem osobowym mosińskiego posterunku żandarmerii oraz z innymi funkcjonariuszami z różnych służb, mieszkającymi wówczas Mosinie, którzy wspomagali działalność tego posterunku.

NIEMIECCY ŻANDARMI W MOSINIE W CZASIE II WOJNY ŚWIATOWEJ

Opracowano na podstawie danych zebranych przez Wiceprokuratorów Prokuratury Wojewódzkiej w Poznaniu Mariana Świtońskiego i Mariana Kaczmarka w latach 1972/73, w posiadaniu Muzeum Martyrologii w Żabikowie, danych USC w Mosinie i materiałów własnych.

1. Meister Matthias KNUSSMAN            ur. 9.01.1896r. w Gross-Gerau. Komendant Posterunku w Mosinie od 1941r. Od 3.06.1942r. skierowany do Szkoły Żandarmerii we Fryburgu. Ponownie podjął służbę w Mosinie 26.09.1942r. W okresie od 1.10.1942r.-1.03.1943r. delegowany został do pracy w Środzie Wlkp. Z dniem 2.03.943r. powrócił do Mosiny, następnie od 3.03.1943r. był w Śremie a od 4.03.1943r. w Poznaniu. Z Poznania został przeniesiony do Żandarmerii w Szamotułach z awansem służbowym na porucznika. (Bez. Leutnant). Zawarł związek małżeński 8.03.1924r.

2. Meister Hermann BEUKENBUSCH      ur. 7.06.1891r. w Frintrop Essen. Związek małżeński zawarł 30. 10.1919r. Od 1939r. od rozpoczęcia okupacji do początku stycznia 1943r. pełnił funkcję Komendanta Posterunku Żandarmerii w Pakwitz (Rakoniewice). 3.01.1941r. jako Hauptwachtmeister, był świadkiem na ślubie Johana Arnolda Schmidta,-Gendermerie Wachtmeister w Mosinie. Od 25.01.1943r. do końca wojny był Komendantem Posterunku w Mosinie. W okresie jego komendantury doszło do masowych aresztowań w mieście i okolicy w ramach tzw. SACHE MOSCHIN. Był autorem raportu z dnia 1.02.1943r. w sprawie „Wykrycia tajnej organizacji sabotażowej w Mosinie”. Niskiego wzrostu, otyły, znienawidzony przez mieszkańców. Urzędował w budynku Magistratu, Markt 1.

3. Oberwachtmeister Otto Friedrich LAUTER   

ur. 12.10 1904r. w Mittelwalde/Zossen. Związek małżeński zawarł 18 lipca 1928r. z Marie Warm w Budzisławiu.(Urząd Seebrück, Kr. Dietfurt) Wraz z Beukenbuschem był świadkiem na ślubie Johanna Schmidta 3.01.1941r. W okresie od 28.11.1942r.-30.11.1942r. zastępował Beukenbuscha. Ojciec córki Ingrid Marie, ur.23.02.1942r. i syna Helmuta ur. 7.08.1943r. Niskiego wzrostu otyły, z rudymi włosami na głowie, budził swoim wyglądem i sposobem bycia, postrach i odrazę wśród mieszkańców. Mieszkał Fabrikstr.3. (rejon cegielni Perkiewicza)

4. Oberwachtmeister Bernhardt MARQUARD

                ur.1.03.1908r. w Konigsberg Op. (Królewiec) Ożenił się 30.09.1933r. z Anne Elise Bendzien. Urlopował w czasie od 20.04.1943r.-3.05.1943r. W Magistracie, przy burmistrzu Wilhelmie Greabercie z Mogilna, zajmował stanowisko Stadtinspektora. Bezirksoberwachtmeister w latach 1944-1945. 14.08.1942r. był świadkiem na ślubie Wilhelma Waltera Starka, żołnierza Wehrmachtu ur. 1.09.1914r. z Wandą Neneman ur.21.10.1914r. w Popowie Biskupim, c. Bohdana, właściciela majątku Budzyń wraz z cegielnią. Jego ojciec, (Starka) Wilhelm Karl z Krosna zajął po rozstrzelanym 20.10.1939r. Janie Frąckowiaku, młyn przy ul. Kolejowej. 4.05.1943r. urodziła się Marquardtowi córka Jutta Urlike. Mieszkał na Lindenstr. 27, (Lipowa, po wojnie) Mickiewicza) do chwili ucieczki styczniu 1945r.

5. Oberwachtmeister Emil Rudolf BAER ur 6.05.1909r. w Bergdorf (Krosinko) pow. Śrem. Jego ojcem był rolnik Rudolf Karl Baer ur. 8.05.1869r. w Krosinku a matką Hulda Raschke, ur.15.06.1879r. w Stęszewie. Ślub zawarł 28.06.1942r. w Mosinie z Verwaltungsangestellte Elzą Dorothea Kleiber, ur. 6.02.1915r. w Kozubszczyzna Kr. Lublin, zamieszkałą Moschin Markt 2. Świadkiem na jego ślubie był Hermann Beukenbusch. Służbę na Posterunku Żandarmerii w Mosinie pełnił do 13.08 1943r. 3.09.1944r. został ojcem syna Siegfrieda Heinricha. Mieszkał przy ulicy Lindenstr.27. (Lipowa) Z racji urodzenia i znajomości języka polskiego, doskonale znał przedwojenne miejscowe stosunki ludnościowe. Wykorzystywał to później w czasie masowych aresztowań, szantażując miejscowych Polaków czy proponując im podpisywanie listy VD.

6.Oberwachtmeister Johann Arnold SCHMIDT

ur. 8.05.1913r. w Hartfeld Kr. Grodek. Jego ojciec Jakob Schmidt był w Hartfeld komendantem żandarmerii. Johann Arnold zawarł 3.01.1941r. w Mosinie związek małżeński z Auguste Anne Orb, ur. 10.09.1921r. w Swatkowcach Kr. Sokal, a zamieszkałą w Berlinie. W czasie od 6.01.1042r.-31.07.1942r. kształcił się na kursie w Szkole Żandarmerii w Brzegu. 21.07.1943r. został ojcem syna Dietmara. Mieszkali na ulicy Lindenstr. 11. (Lipowa)

7. Oberwachtmeister Karl METZNER     ur. 11.07.1904r. w Pforten Kr. Sorau. W Mosinie był w latach 1941-45. Po zamknięciu kościoła i odejściu ks. proboszcza Lucjana Haendschke, zamieszkał na probostwie wraz z żoną i dwiema córkami. Pomocą domową (służącą) była u niego Wanda Dobra z Nowego Krosna. W okresie od 23.06.1942r.-21.11.1942r. podnosił swoje kwalifikacje w Szkole Żandarmerii w Brzegu. Uciekając z całą rodziną do Rzeszy około 20. 01.1945r. nakazał Wandzie Dobrej pilnowanie ich dobytku z zaznaczeniem, że oni jeszcze tutaj wrócą.

8. Oberwachtmeister Oswald ADOLF SCHELLER

ur. 10.06.1914r. w Jahrhauland Kr. Obornik. W okresie od 20.04.1942r.-21.11.1942r. został oddelegowany do Szkoły Żandarmerii w Aleksandrowie. Ponownie był w szkole w czasie od 1.05.1943r.-8.06.1943r. Następnie do końca okupacji pełnił służbę w Mosinie. Oberwachtmeister w latach 1941-1944. Bezirkoberwachtmeister d. Gendermerie w latach 1944-1945.

9. Wachtmeister Hugo MÜCKEur. 13.07.1916r. w Hirchfelde Kr. Gnatz. Przebywał na urlopie od od 5.05.-20.05.1943r. Następnie od 15.06.-5.08.1943r oddelegowany na szkolenie do Biedruska. Przypuszczalnie od 15.06.1943r. przeniesiony służbowo do majątku Sowiniec gdzie kierownikiem był Ernst Keihlau. W latach 1942-43 mieszkał w Mosinie.

10. Wachtmeister Franz KISSLINGER     ur. 26.03. 1891r. w Dorna Kandreni (Rumunia), w Mosinie przebywał od 1.11.1942r do końca 1943r. W okresie od 30.06.1943r.-18.09.1943r. oddelegowany na szkolenie zawodowe do Poznania.

11. Wachmeister Georg PREISS               ur. 3.10.1900r. w Altkirch (Krosno) Żandarmem w Mosinie był od 20.11.1942r. Od 30.06.1943r.-18.1943r. razem z Kisslingerem przebywali na kursie w Poznaniu. Korzystał z urlopu w czasie od 20.09.1943r. do 5.10.1943r. Meister d. Gendermerie w latach 1941-1943 i następnie Rottwachtmeister w latach 1943-1945. W latach 1941-1945 mieszkał w Mosinie. Podobnie jak Emil Baer znał miejscową ludność, oraz działalność niektórych osób w okresie międzywojennym.

12. Meister Jakob Heinrich WURZEL      ur .4.09.1901r w Seligenstadt Kr.Offenbach/M. Gendermerie-Hauptwachmeister w Hochkirch (Brodnica) Kr Schrimm. W okresach od 1.10.-10.10.1942r. oraz 25.03.-31.03. zastępował komendanta w Mosinie, który przebywał na urlopie. Na stałe zaangażowany w Żandarmerii w Mosinie od 9.06.1943r.

13. Oberwachtmeister Herbert ROTTLUFF          ur. 20.03.1907r. Od dnia 1.07.1942r. oddelegowany do pracy w Rejencji w Poznaniu. Od 1.08.1943 został przydzielony do pracy w Oddziale Żandarmerii Zmotoryzowanej w Poznaniu.

14. BOW Konrad BETHKE             ur. 4.05.1902r. Od 1.07.1942r. był oddelegowany do pracy w Rejencji w Poznaniu. W okresie od 8.04.1943r.-2.06.1943r. przydzielony był do Oddziału Zmotoryzowanej Żandarmerii w Poznaniu. Z dniem 19.09.1943r. został przeniesiony służbowo do Buwemburga (?).

15. Oberwachmeister Karl DIETRICH      ur. 19.07.1899r. w Wasselheim Kr. Molsheim. Organizacyjnie należał do Żandarmerii w Poznaniu.

16. Oberwachtmeister Rudolf DIETRICH

ur. 20.11.1903r. w Eichigt Kr. Oelsnitz. W 1943r. pracował w Żandarmerii pow. śremskiego.

17. Wachtmeister Walter MEINIG          ur. 18.03.1902r. Wachtmeister d. Gendermerie w latach 1943-44, i następnie Rottwachtmeister. Mieszkał w Mosinie.

18. Walter Otto SOMMERMEIER             ur. 5.02.1903r. w Gollantsch (Gołańcz) pow. Wągrowiec. Do Mosiny przybył na przełomie 1939/40 roku. Ożeniony z Hedwig Haupt, córką rzeźnika. W 1940r, 8 września, rodzina powiększyła się o córkę Erikę Irmgard. Mieszkali na Posenerstr. 23. Pracował w Żandarmerii w Poznaniu.

19. Rottwachtmeister Karl SOMMERMEIER       

ur. 5.02.1903r. w Gollantsch (Gołańcz), 1943-1945 zamieszkały w Mosinie

20. Wachtmeister Wilhelm MEYER        ur. 6.06.1906r. w Ammen ? Związek małżeński zawarł 5.10.1933r. roku.

21. Wachtmeister Felix HAAB                  mieszkał w Mosinie w latach 1942-1943

22. Oberwachtmeister Dietrich                               podobnie jak Haab, od 26.08.1943r. pełnił służbę w Mosinie.

Oprócz w/w, w czasie okupacji w mieszkali w Mosinie, niektórzy przez krótki okres czasu, następujący przedstawiciele służb mundurowych:

1. Bahnschutzpolizeibeamter Herbert Paul WEIDNER, ur. 4.04.1911r. w Neurosse Kr. Gratz, (Neutomischel Land). 11.02.1943r. zawarł związek małżeński z Olgą Teise, ur. 1.12.1912r. w Kasun Kr. Warschau. Mieszkali przy ul. Posenerstr.14. (Poznańska) W dniu 6.11.1943r. urodziła się im córka Helga Marie

2. Hauptwachmeister der Gendermerie Friedrich Wilhelm LOTTER, ur. 10.02.1910r. w Zimmern Kr. Weisenberg. Jego ojciec Johann, był burmistrzem w tej miejscowości. Friedrich 6.03.1943r. zawarł związek małżeński z Hildegard Margot Elfriede Steinbach, ur. 15.09.1912r. w Granow Kr. Arnswalde. Z tego związku narodziła się 16.09.1944r. córka Hennelore Brigitte. Mieszkali przy ul. Wilhelm Gustloffstr.2. (Kilińskiego)

3. Oberwachtmeister der Gendermerie zu Pfl Josef KOWOLLE(I?)K, ur. w 1908r. 24.04.1943 roku był świadkiem na ślubie Gefreitra Stefana Deneter Porsta, ur. 22.12.1919r. w Czernowitz. Porst mieszkał przy Gartenstr. 17. (Ogrodowa) Siedziba Żandarmerii Polowej znajdowała się w willi w ogrodzie przy Kirchstr.1. (Kościelna) Tam też urzędował Gendermerie-Abteilungsführer. (dowódca oddziału).

4. Komendant Konnej Policji - Richard JӒCKEL – brak danych, z relacji wynika, że jego siedziba mieściła się również w budynku przy Kirchstr.1 (Kościelna)

5, 6 i 7 Wachtmeister RICHTER, Bezirksoberwachmeister TABBERT, Oberwachtmeister GROSS z dniem 15.06.1943r.wszyscy zostali przeniesieni do nowo utworzonego posterunku żandarmerii w Rogalinie (Einchenhein). Brak danych o w/w.

8. Willi DOβMANN, ur.1.09.1888r. funkcjonariusz SA, organizator festynów i uroczystości partyjnych w Ogrodzie Europejskim, (ogród Formańskiego, przedwojenna i obecna ul. Kolejowa) od końca 1943r. dowódca kompanii obrony terytorialnej w Mosinie i okolicznych wioskach. Mieszkał na Schützenstr.11. (Strzelecka)

9.12. Z dniem 19.06.1944r. na podstawie pisma Hermanna Beukenbuscha do Żandarmerii Powiatowej w Śremie, zostali powołani dodatkowo do służby rezerwowej w żandarmerii w Mosinie: Bensch Paul ur.18.08.1893r. zam. w Lindenhein (Borkowice); Neumann Bruno ur.15.08.1892r. ur.14.06.1893r. zam. w Lindenhein (Borkowice); Kreuter Gustaw ur. 14.06.1893r.w Rumunii, zam. w Mosinie; Grottcky Kurt ur. 24.11.1898r. w Rydze, zam. w Mosinie wraz z rodziną od 05.04.1940r. przy Posener Chaussee 3. (Szosa Poznańska) Od 01.07.1940r. przeprowadził się i zamieszkał na Schützenstr.11. (Strzelecka) Mieszkał razem z Willi Doβmannem. Ich sąsiadem był Peter Klein, rygorystyczny kierownik oddziału w SARPIE, (BARWA), zamieszkały Schützenstr.10. (Strzelecka)

13. Oberwachtmeister Heilmann, od 16.06.1943r. skierowany został do Mariensee (Jeziory)

14.Bezirksoberwachtmeister Tietz, od 2.07.1943r. do 15.07.1943r. został oddelegowany z Brodenkirch (Brodnica) na tymczasowe zastępstwo, z rozkazem powrotu do poprzedniego posterunku. Brał udział w aresztowaniach w miesiącu wrześniu 1943 r.

                W miesięczniku NASZA HISTORIA, Nr 2 luty 2014 r. Wyd. Głos Wielkoposki, ukazał się artykuł autorstwa Krzysztofa M. Kaźmierczaka pt. „ Tajna lista agentów Gestapo wypłynęła po dziesięciu latach” Autor pisze m. in.: „… Ostatnim mężczyzną donosicielem wymienionym przez oficera tajnej niemieckiej policji był „Karl”., którego personaliów Scholl – jak twierdził – nie znał. Wiedział jednak, że był on zapaśnikiem, pochodził z Mosiny i dzięki jego donosom aresztowano 15-20 osób.” W schemacie kontaktów do sprawy Scholl Wilhelma przygotowanym przez poznański IPN jest zapis: Kałek Michał b. agent GO. Ciśnie się na usta pytanie: czy tylko on jeden współpracował w czasie II wojny z Niemcami ?

Kolejny już piąty odcinek, będący podsumowaniem akcji SACHE MOSCHIN, będzie próbą bilansu, pokazującym skutki tej akcji, która była zbrodnią dokonaną z premedytacją na mieszkańcach naszego miasta.

 

Komentarze
Treść komentarza:
Podpis:
Dodaj komentarz
Wyszukiwarka
Rozstrzelani na rynku z Mosinie
Rozstrzelani na rynku z Mosinie
Partnerzy
Niepokonani
Niepokonani