Rocznica powstania wielkopolskiego

JOANNA NOWACZYK

 

 

 

 

27 grudnia mija 93 rocznica wybuchu powstania wielkopolskiego. Ten zwycięski zryw niepodległościowy, po okresie 123-letniej niewoli doprowadził do włączenia w granice państwa polskiego znacznej części Wielkopolski. W walkach powstańczych, które pochłonęły ponad 2 tysiące ofiar, udział wzięło również ok. 170 mieszkańców Mosiny i okolic…   

 

 

Kończy się I wojna światowa. Klęska Niemiec ożywiła wśród Wielkopolan nadzieje na odzyskanie niepodległości. W Wielkopolsce powstaje Polska Organizacja Wojskowa Ziem Zachodnich, a po wybuchu niemieckiej rewolucji w listopadzie 1918 r. – sieć rad robotniczych i żołnierskich. Przystąpiono też do tworzenia Straży Ludowej oraz Służby Straży i Bezpieczeństwa. W pierwszych dniach grudnia 1918 r. w Poznaniu obradował Sejm Dzielnicowy, który wyłonił Naczelną Radę Ludową…

27 grudnia 1918 r., w związku przyjazdem do Poznania polskiego muzyka i patrioty Ignacego Jana Paderewskiego, gwałtownie wzrosły nastroje patriotyczne. W godzinach popołudniowych, w okolicach Prezydium Policji i Bazaru wybuchają walki. Polskie oddziały zajmują cytadelę, redutę Grollmanna, arsenał przy Wielkich Garbarach, a Komisariat Narodowej Rady Ludowej mianuje tymczasowym naczelnym dowódcą powstania Stanisława Taczaka.

W dniu 30 grudnia Poznań był wolny, ale na prowincji trwała koncentracja wojsk niemieckich. Już 28 grudnia, na froncie północnym Niemcy zajęli Wrześnię, Witkowo, Gniezno, Mogilno, Inowrocław, Żnin, Szubin, Kcynię, Wągrowiec, Chodzież, Nakło.  Determinacja i pomysłowość polskich powstańców oraz zaskoczenie strony niemieckiej sprawiły, że w ciągu pierwszych dwóch tygodni stycznia 1919 r. niemal cały region znalazł się w rękach powstańczych.W połowie stycznia, dowodzenie powstaniem przejął gen. Józef Dowbor-Muśnicki, a oddziały powstańcze przeformował w regularne wojsko, które toczyło walki o zachowanie zdobytych terenów. Szczególnie ciężkie boje przyszło im stoczyć pod Szubinem, Rawiczem i Zbąszyniem…

16 lutego 1919 r., w Trewirze został przedłużony niemiecki rozejm z państwami Ententy. Obejmował on również front wielkopolski. Tym samym armia powstańcza została uznana za wojsko sprzymierzone. 28 czerwca 1919 r., Niemcy podpisały traktat wersalski, w wyniku którego, do Polski powróciła prawie cała Wielkopolska. Czyn zbrojny Wielkopolan zakończył się sukcesem.

 

Mosina w powstaniu

Choć Mosinę ominęły walki powstańcze i nie wystawiono tu żadnego zwartego oddziału,  mieszkańcy naszego miasta i okolicy zasilili kompanie walczące na wszystkich powstańczych frontach - jak wynika z aktualnych badań, w liczbie ponad 170.

Pamięci mosińskich powstańców wielkopolskich poświęcona jest jedna z tablic na Pomniku Pamięci Ofiar Hitleryzmu, który stoi w centralnym miejscu rynku w Mosinie.

W roku 2008, w 90. rocznicę wybuchu powstania, ukazało się pierwsze opracowanie z biogramami ok. 130 mosińskich powstańców – „Powstańcy Wielkopolscy z Mosiny i okolic” z cyklu „Biblioteka Ziemi mosińskiej”. Z czasem lista podanych w opracowaniu osób została poszerzona o kolejne nazwiska, a przygotowane na potrzeby tej publikacji biogramy, uzupełnione o fotografie i informacje biograficzne, przekazywane przez zgłaszające się rodziny powstańców. Tak stało się w przypadku powstańca Zygmunta Waszaka, którego postać dotąd znana była tylko z Protokolarza posiedzeń Komisji Weryfikacyjnej z lat 1933-1934, gdzie został jedynie wymieniony jako zweryfikowany powstaniec.

Zygmunt Waszak urodził się 5 lutego 1900 r. Jak wszyscy młodzi Wielkopolanie, został przymusowo wcielony do pruskiej armii i walczył na froncie I wojny światowej. Po jej zakończeniu, wziął udział w powstaniu wielkopolskim, a potem w wojnie polsko-bolszewickiej 1919 – 1921. W latach przedwojennych, Zygmunt Waszak był mieszkańcem Krosna, gdzie dostał pracę jako asystent kolejowy. Jako członek Kolejowego Przysposobienia Wojskowego w Mosinie, brał udział przy budowie strzelnicy…

Wzięty do niewoli,  czas II wojny światowej spędził w obozie jenieckim, a po zakończeniu działań wojennych powrócił do Mosiny. Jednak nakazem pracy, jako pracownik kolei przeniesiony został na ziemie odzyskane, do Kożuchowa, gdzie objął stanowisko dyżurnego ruchu. Zygmunt Waszak zmarł 22 września 1954 r. 

  

Poległy powstaniec

Włączenie w granice państwa polskiego Wielkopolski, jej mieszkańcy okupili krwią. Powstanie pochłonęło ponad 2 tysiące ofiar. Jednym z poległych był 21-letni Piotr Mocek. Piotr Mocek urodził się w Mosinie, w „domku dróżnika” przy przejeździe kolejowym na drodze do Rogalinka. Do powstania zgłosił się jako ochotnik. W szeregach  szwadronu kawalerii Kazimierza Ciążyńskiego - póżniejszego15 Pułku Ułanów Poznańskich - wziął udział w walkach o Szubin. Zginął w dniu 11 stycznia 1919 r. na dworcu kolejowym w Kołaczkowie, a jego ciało pochowano na cmentarzu parafialnym w Mosinie.

W roku 1958, z okazji 40. rocznicy wybuchu powstania, Miejska Rada Narodowa nadała szosie do Rogalinka nazwę „Piotra Mocka”. Z czasem jednak, imię powstańca zniknęło z ulicznej tablicy i ze społecznej pamięci. Dopiero niedawno, jedyny poległy w powstaniu wielkopolskim mieszkaniec Mosiny, doczekał się przypomnienia lokalnej społeczności.  Opowiedziały o nim media lokalne, regionalne, a nawet ogólnopolskie, a na skrzyżowaniu ulicy Piotra Mocka z ulicą Rzeczpospolitej Mosińskiej, stanął kamień upamiętniający tego bohatera. Aby bliżej poznać historię Piotra Mocka, a także zawartość opracowania „Powstańcy Wielkopolscy z Mosiny i okolic”, zachęcam by zajrzeć na stronę internetową www.zolnierzewolnosci.pl, gdzie zamieszczone zostały wszystkie dotąd opublikowane materiały.     

 

W kolejną rocznicę powstania wielkopolskiego wspomnijmy ten czyn zbrojny i jego mosińskich bohaterów…

Komentarze
Treść komentarza:
Podpis:
Dodaj komentarz
Wyszukiwarka
Powstańcy z Mosiny i okolic
Powstańcy z Mosiny i okolic
Partnerzy
40:1 - Bitwa pod Wizną
40:1 - Bitwa pod Wizną