Narodziny demokracji

 JACEK SZESZUŁA

 

 

27 maja minęła 20. rocznica pierwszych wolnych wyborów samorządowych w Polsce. Pierwszy raz po II wojnie światowej, wyborcy mieli możliwość dokonania wyboru takich kandydatów, jakich chcieli. Prezentujemy pierwszą część artykułu z faktograficznym zapisem początków samorządu terytorialnego w Mosinie.

 

Doświadczenia pokoleń…

 

Wydarzenia końca lat 80., które doprowadziły do pierwszych wolnych wyborów, poprzedziły niepokoje społeczne, będące wyrazem niezadowolenia z panujących warunków społeczno-politycznych w Polsce – wypadki roku: 1956, 1968, 1970, 1976 i ich zwieńczenie, czyli rok 1980 gdy powstał Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność”. Te postępowe dążenia społeczeństwa zahamował 13 grudnia 1981 r., tj. wprowadzenie stanu wojennego na całym obszarze kraju. Powtórne ożywienie ruchu niepodległościowego nastąpiło w II połowie lat 80. Ważnymi wydarzeniami tego czasu, bez wątpienia były: wybór na papieża biskupa Karola Wojtyły oraz jego pielgrzymki do Polski, powstanie Komitetu Obywatelskiego przy Lechu Wałęsie, konferencja Okrągłego stołu wraz z ponownym zalegalizowaniem „Solidarności”, wybory do Sejmu Kontraktowego oraz wolne wybory do Senatu 4 czerwca 1989 r. Zmieniła się również sytuacja międzynarodowa w Europie. W ideologii i gospodarce socjalistycznej nastąpiła głęboka erozja. Upadła doktryna Breżniewa będąca żelaznym gorsetem państw socjalistycznych. W byłym ZSRR rozpoczął się proces „głasnosti” i pierestrojki”. Podobnie jak w Polsce, wrzenie polityczne nastąpiło w NRD, Czechosłowacji, Rumunii, Węgrzech, Bułgarii, Litwie. Nie zawsze władza przechodziła pokojowo w inne ręce, tak jak w Polsce. Z wielkim hukiem i jednocześnie z długo oczekiwanym aplauzem społecznym upadł mur berliński…

Te wszystkie wydarzenia były pewnym logicznym ciągiem procesu dziejowego, w którym powstawała nowa jakość życia społeczno-politycznego.

 

Narodziny mosińskiego samorządu

Wczesną wiosną 1989 r., z inspiracji mieszkańca Mosiny Zbigniewa Miczko – nauczyciela matematyki w Technikum Rolniczym w Grzybnie – powstał w Mosinie Komitet Obywatelski „Solidarność”. W skład Komitetu wchodzili m.in.: Wiktor Lisek, Bogdan Andrys, Juliusz Bogusławski, Stefan Parysek, Zenon Pilarski Tadeusz Kubiak, Zdzisław Jurek, Joanna Ziemska, Emilia Odważna, Jan Stark, Józef Binkowski. Do Komitetu przystąpili również: Wiesław Tokarski, Jan Jankowski, Jan Marcinika, Bogusław Kapczyński, Marek Łuczka, Edward Baraniak, Witold Niedzielski.

W początkowej fazie działalności zebrania Komitetu, za zgodą księdza proboszcza Bernarda Kusa, odbywały się w salce katechetycznej przy kościele parafialnym pw. św. Mikołaja. Celem tej pierwotnej działalności była pomoc w uzyskaniu największej ilości głosów dla kandydatów „Solidarności”  wyborach do Sejmu kontraktowego i Senatu – 4.06. 1989 r.

Po wyborach do parlamentu, Komitet Obywatelski Solidarność w Mosinie, przekształcił się w Obywatelski Komitet Samorządowy w Mosinie, o czym 1.08.1989 r. Jan Jankowski, Juliusz Bogusławski i Wiesław Tokarski, zawiadomili ówczesne władze miejskie tj. Naczelnika Miasta i gminy Jerzego Szyło i Przewodniczącego Rady Miasta i Gminy Zygmunta Marcinkowskiego. OKS na jednym ze swoich zebrań wyłonił Radę Wykonawczą w składzie: Jan Jankowski – przewodniczący; Marek Ignaszewski – wiceprzewodniczący, szef NSZZ Rolników Indywidualnych; Marek Łuczka – wiceprzewodniczący, szef NSZZ „Solidarność”; Jan Bartoszewicz (prawnik) – wiceprzewodniczący,; Juliusz Bogusławski – skarbnik.

Z końcem zimy 1989/90, akces do OKS-u zgłosiło szereg osób, m.in. Piotr Buczkowski, Dionizy Piątkowski, Ryszard Szejner, Romuald Szymkowiak, Józef Jakubowski, Teresa Kurzawa, Marek Dudek, Danuta Pruchnik, Maria Dahlke, Andrzej Kasprzyk, Krzysztof ziemski, Józef Gonera (Krosno), Stanisław Kaczmarek (Krosno), Barbara Koralewska (Sasinowo), Zdzisław Mikołajczak, Roman Jabłecki (Rogalin), Stanisław Baraniok (Drużyna), Marian Przybylski (Krajkowo), Adam Michałowski (Rogalinem), Zbigniew Szuman, Józef Binkowski, Beata Dąbrowska, Jan Wechta, Helena i Tadeusz Czarneccy. Deklaracje wspierające OKS, złożyło ponad 250 mieszkańców miasta i gminy.

Podstawowe zadanie, jakie założył sobie OKS, to wygrać wybory do rady, które zostały wyznaczone na maj 1990 r. Najprawdopodobniej, pod koniec m-ca lutego, wyszedł pierwszy numer INFORMATORA MOSIŃSKIEGO, gazetki w formie ulotki, sygnowany przez OKS, NSZZ „Solidarność” i NSZZ Rolników Indywidualnych „Solidarność” (bez daty dziennej i miesięcznej). Pismo to stało się trybuną poglądów OKS-u wyrażanych przez m.in. Zbigniewa Miczko, Juliusza Bogusławskiego, Ryszarda Szejnera, Bogdana Andrysa, Piotra Buczkowskiego, Dionizego Piątkowskiego. INFORMATOR był kolportowany przez działaczy OKS-u przed kościołem w Mosinie, po niedzielnych mszach św. Uzyskiwane dobrowolne datki, zasilały kasę OKS-u. Redakcja INFORMATORA mieściła się w Mosinie, przy ul. Świerczewskiego 23 (obecna ul. Władysława Reymonta), natomiast siedziba OKS-u - przy ul. Wawrzyniaka 1, w tzw. „kokotku”.

Dla sprawnej kampanii wyborczej, w marcu 1990 r. OKS powołał zespół w składzie: Jan Jankowski – kierujący i koordynujący pracę Dionizy Piątkowski – propaganda, kontakt ze środkami masowego przekazu,; Edward Baraniak – kontakty z Komitetem Obywatelskim w Poznaniu, Bogusław Kapczyński – kolportaż „cegiełek” wyborczych, Krzysztof Ziemski – sprawy Terenowej Komisji Wyborczej; Ryszard Szejner – sprawy finansowe, Piotr Buczkowski – sprawy programowe…

 

 Kryteria doboru kandydatów na przyszłych radnych były bardzo czytelne i radykalne. Kandydatami OKS-u mogli zostać np. ludzie: „ związani z SOLIDARNOŚCIĄ”, „uczciwi i prawi, nieskompromitowani”, „fachowcy – ludzie wykształceni i światli, o doskonałym przygotowaniu”, „dynamiczni i aktywni”. „INFORMATOR MOSIŃSKI” głosił: „Zerwać chcemy z komunistyczną tradycją wybierania radnych-bezradnych(…). Nie chcemy też ludzi z PZPR-owskim, SD-owskim, czy ZSL-owskim garbem, tych wiernych do końca.”

W kwietniu, z pracy na rzecz OKS-u zrezygnował jeden ze współorganizatorów tego ruchu społecznego – Juliusz Bogusławski. Do majowych wyborów, OKS prowadził intensywną działalność programową i propagandową, np. od 19-22.03. w Bunschoten (na zaproszenie tamtejszego burmistrza), przebywali Piotr Buczkowski i Dionizy Piątkowski, celem zapoznania się z działaniem samorządu, pracą urzędu i możliwością wykorzystania doświadczeń wyborczych w Mosinie, 6.04. odbyło SIĘ SPOTKANIE W SALI Banku Spółdzielczego, tematem był program wyborczy i wybór przedstawicieli OKS-u – kandydatów do Rady. 13.04. zawarto umowę z Zarządem Regionu NSZZ „Solidarność” – m.in. OKS ma prawo używania nazw i symboli „Solidarność” w całej akcji wyborczej, m.in. na kartach wyborczych przy nazwiskach, nazwa Obywatelski Komitet Samorządowy (umowę podpisali Jan Jankowski, Ryszard Szejner, Marek Łuczka, Józef Jakubowski), Zarząd Regionu zadeklarował pomoc w zakresie prac poligraficznych. 24.04. w sali BS – spotkanie z senatorem R. Ganowiczem i posłem J. Piętą, 7 .04. – desygnowano do pracy w Terenowej Komisji Wyborczej Jolantę Wójciak, Krzysztofa Ziemskiego, Beatę Dąbrowska, Bogdana Andrysa, Tadeusza Jungermana, 3.05 – msza św. polowa i poświęcenie pomnika T. Kościuszki, 12.05. – sala BS – spotkanie kandydatów na radnych z wyborcami.

W zakresie działania finansowego, stan kasy na dzień 26.05. 1990 r. przedstawiał się następująco: wpływy – 1.830.257 zł,  w tym m.in. dotacje Komitetu Obywatelskiego Województwa Poznańskiego 507 000, BS Mosina 200 000,00 zł, GS Mosina 200.000,00 zł, sprzedaż „cegiełek” i INFORMATORA 366.655, 00 zł oraz 556.602,00 zł  przekazana kwota przez poprzedniego skarbnika Juliusza Bogusławskiego. Po stronie wydatków – 727.835 zł – poligrafia, materiały biurowe, znaczki, telefon, plakaty(wg cen z 1990 r.)

Po wyborach 27.05.1990 do nowego Samorządu, OKS w 31 okręgach wyborczych obsadził swoimi kandydatami 31 miejsc, z tego mandat zaufania wyborców uzyskało 23 kandydatów, stając się radnymi nowej rady I kadencji.  

I sesja zwyczajna nowej rady została zwołana na 6 czerwca 1990 r. Sesję otworzyła Jolanta Wójciak pełniąca funkcję Komisarza Wyborczego dla miasta i gminy Mosina, a dalej prowadził ją do wyborów nowych władz radny senior Zbigniew Wojciechowski z Pecnej. W tajnym głosowaniu na przewodniczącego Rady, radni wybrali Jana Jankowskiego z OKS-u (30 głosów), na zastępców Zbigniewa Szumana z ZCHN (30 głosów) i Marka Ignaszewskiego z NSZZ „Solidarność” RI (27 głosów). Delegatami do Sejmiku Samorządowego zostali Piotr Buczkowski i Józef Gonera z Krosna. Kandydatów na burmistrza było 3: Bogdan Robakowski, Jan Kałuziński i Jerzy Szyło. Po rezygnacji z kandydowania przez Jerzego Szyło, 31 radnych wybrało 25 głosami Bogdana Robakowskiego na burmistrza Miasta i Gminy Mosina. Na tej samej sesji wybrano Jana Marciniaka (27 głosów) na sekretarza Urzędu. Nowa Rada działała. Już na II sesji 20. 06. przyjęła Tymczasowy Statut Miasta, uchwaliła nazwę Rada Miasta i Gminy Mosina, powołała Zarząd – Piotr Buczkowski, Edward Baraniak, Czesław Jencz, Dionizy Piątkowski, Marian Walicki. Na III sesji 14.07. powołała skarbnika – Ewę Marciniak. Na IV sesji, w dniu 24.08. powołała Doraźną Komisję Aktualizacji Planu Zagospodarowania  Przestrzennego i zmieniła nazwy niektórych ulic, np. Armii Czerwonej na Poznańską, Nowotki na Dworcową. Również trzeba wskazać, że radny Piotr Buczkowski został wybrany Marszałkiem Sejmiku Samorządowego Województwa Poznańskiego. Zmiany nastąpiły też w mosińskiej Radzie wykonawczej OKS, ze względu na wybór Jana Jankowskiego na przewodniczącego Rady. 31.07.powołano nową Radę Wykonawczą w składzie: Ryszard Szejner – przewodniczący, Józef Jakubowski i Marek Łuczka – wiceprzewodniczący, Bogusław Kapczyński i Romuald Szymkowiak – członkowie. Od września zaczęła wychodzić niezależna gazeta informacyjna MOSINIAK, którą redagowali: Beata Marciniak, Dionizy Piątkowski, Arkadiusz Słomiński, Ryszard Szejner, Irena Walkowska. Gazeta zajęła miejsce INFOMATORA MOSIŃSKIEGO, co wcześniej zapowiadano.

Podstawowymi problemami nowych władz były: wodociągowanie, gazyfikacja, rozwój przestrzenny gminy oraz oczyszczalnia ścieków i kanalizowanie, co m.in. doprowadziło w realizacji kanalizowania miasta do poważnych perturbacji.

Organizacyjnie cały czas trwały zmiany. W grudniu 1990 r. z Zarządu ustąpił P. Buczkowski (Marszałek SSWP), jego miejsce zajął Stanisław Łyczyński, w lutym 1991 powołano M. Walickiego na zastępcę burmistrza. Jego miejsce w Zarządzie zajął Jan Wechta. W październiku 1992, Rada odwołała z Zarządu D. Piątkowskiego i na tej samej, tj. XXVIII Sesji 27 października 1992, odwołała uchwałą cały Zarząd Miejski oraz burmistrza i jego zastępcę. Następnie Rada kontynuując XXVIII sesję, 29 października 1992, stwierdziła wygaśnięcie mandatu Edwarda Baraniaka (na jego wniosek), potwierdziła to także 8 grudnia 1992. 5 listopada 1992, Rada wybrała nowy Zarząd Miejski w osobach: Marek Ignaszewski, Stanisław Barć, Maria Dahlke, Witold Kugiejko i Jan Marciniak.

18 stycznia 1993 r. Rada Gminy podjęła uchwałę o ogłoszeniu konkursu na wybór burmistrza. Powołała komisję konkursową, której celem była ocena ofert konkursowych. Skład jej był następujący:

Marek Dudek, Józef Gonera, Czesław Jencz, Jan Jankowski, Witold Kugiejko i Jan Wechta. Do 29 stycznia 1993 r. – terminu składania ofert – wpłynęło ich 7, z tego 1 odrzucono z powodu braku zameldowania kandydata na terenie gminy. Dwóch kandydatów Komisja postanowiła przedstawić Radzie Gminy celem dokonania wyboru burmistrza. Byli to: Jan Kałuziński i Hubert Prałat.

Na sesji w dniu 18 lutego 1993 r., w wyniku tajnego głosowania, uchwałą Nr XXXIV/194/93 Rada Gminy powołała dr. inż. Jana Kałuzińskiego na Burmistrza Gminy Mosina. 

W międzyczasie, tj. 14 lutego 1992 r. odbyły się wybory uzupełniające do Rady Gminy. Były one wynikiem zrzeczenia się mandatów przez radnych E. Baraniaka, D. Piątkowskiego i Kazimierza Piątka, co potwierdziła uchwałami Rada Gminy. Nowymi radnymi do końca kadencji zostali: Leszek Jakubowski, Maria Orwat i Henryk Rożek. Stąd też w Radzie Gminy I kadencji zasiadało 34 radnych. Jesień roku 1994 zamknęła pierwszy okres mosińskiej władzy  samorządowej.

 

 

W artykule wykorzystano następujące materiały:

B. Kapczyński, Wystąpienie z okazji 20-lecia powstania samorządu podczas uroczystej sesji Rady Miejskiej w Mosinie w dniu 22 maja 2010 r.; Protokoły Rady Miasta i Gminy Mosina; INFORMATOR MOSIŃSKI nr 1-8 1990, gazeta MOSINIAK 1990-93.

Fotografie z początku I kadencji mosińskiego samorządu udostępnił Bogdan Robakowski.

 

Komentarze
Treść komentarza:
Podpis:
Dodaj komentarz
Wyszukiwarka
Generał Roman Abraham – portret dowódcy
Generał Roman Abraham – portret dowódcy
Partnerzy
1 DPanc. gen. Maczka
1 DPanc. gen. Maczka